Rada Ministrów przyjęła dwa projekty przygotowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości, które mają usprawnić funkcjonowanie sądów oraz zwiększyć dostępność wymiaru sprawiedliwości. Proponowane przepisy umożliwią sędziom po ukończeniu 65. roku życia dalsze orzekanie na prostszych zasadach. Osoby niesłyszące mają natomiast otrzymać prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego podczas postępowań sądowych.
W najbliższych latach liczba sędziów przechodzących w stan spoczynku ma znacząco wzrosnąć. Zgodnie z obecnymi przepisami sędzia, który ukończył 65 lat i chce nadal wykonywać swoje obowiązki, musi uzyskać zgodę Krajowej Rady Sądownictwa.
Po wejściu w życie projektowanych zmian taka zgoda nie będzie już wymagana. Sędzia będzie musiał złożyć oświadczenie o chęci dalszego orzekania oraz przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające zdolność do wykonywania obowiązków.
Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje, że rozwiązanie pozwoli sądom dłużej korzystać z wiedzy i doświadczenia osób, które mimo osiągnięcia wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku nadal chcą pozostać aktywne zawodowo.
Projekt zakłada również, że sędziowie pozostający w stanie spoczynku, którzy nie ukończyli 69 lat, będą mogli wrócić do orzekania. Ma to pomóc w ograniczeniu braków kadrowych, zapewnić większą stabilność postępowań oraz skrócić czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy i wydanie wyroku.
Mniejsza liczba spraw dla starszych sędziów
Sędzia, który zdecyduje się kontynuować pracę lub powrócić do orzekania, będzie mógł otrzymać mniejszą liczbę spraw. Projekt przewiduje możliwość ograniczenia obciążenia o 25, 50 albo 75 procent.
Takie rozwiązanie ma umożliwić dalsze wykonywanie zawodu osobom, które chcą pozostać aktywne, ale ze względu na stan zdrowia, wiek lub indywidualną sytuację potrzebują mniejszego obciążenia obowiązkami.
Ograniczone delegacje do innych zadań
Zmienić mają się również zasady delegowania sędziów do wykonywania innych zadań, między innymi w Ministerstwie Sprawiedliwości. Delegacja pozaorzecznicza będzie mogła trwać maksymalnie cztery lata i każdorazowo będzie musiała zostać uzasadniona.
Przy podejmowaniu decyzji trzeba będzie uwzględnić rzeczywistą potrzebę delegowania sędziego oraz wpływ jego nieobecności na funkcjonowanie sądu, w którym na co dzień orzeka.
Projekt przewiduje również możliwość powierzenia sędziemu w stanie spoczynku funkcji Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości oraz wykonywania określonych czynności administracyjnych.
Przepisy dotyczące dalszego orzekania przez sędziów mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 21 dni od ich ogłoszenia.
Bezpłatny tłumacz języka migowego w sądzie
Drugi z przyjętych projektów dotyczy między innymi dostępności postępowań sądowych dla osób niesłyszących. Nowe przepisy mają zagwarantować im możliwość bezpłatnego korzystania z pomocy profesjonalnego tłumacza języka migowego.
Wsparcie ma być dostępne podczas postępowań sądowych i finansowane przez państwo. Oznacza to, że możliwość skorzystania z tłumacza nie będzie uzależniona od sytuacji materialnej uczestnika postępowania.
Zmiana ma pozwolić osobom niesłyszącym na pełniejsze uczestniczenie w rozprawach, lepsze rozumienie ich przebiegu oraz skuteczniejsze korzystanie z przysługujących im praw. Ma również zlikwidować jedną z najważniejszych barier komunikacyjnych w dostępie do wymiaru sprawiedliwości.
Elektroniczne listy biegłych sądowych
Projekt przewiduje również utworzenie elektronicznych list biegłych sądowych. Obecnie informacje o specjalistach, których wiedza jest wykorzystywana w postępowaniach, dostępne są przede wszystkim w formie papierowej.
Po zmianach listy mają być prowadzone także w systemie teleinformatycznym zarządzanym przez Ministra Sprawiedliwości. Ma to ułatwić wyszukiwanie aktualnych informacji o biegłych oraz przyspieszyć wyznaczanie odpowiednich specjalistów do konkretnych spraw.
Większe cyberbezpieczeństwo sądów
Nowe regulacje mają również umożliwić wprowadzenie jednolitych standardów dotyczących bezpieczeństwa, wydajności oraz rozwoju systemów informatycznych wykorzystywanych przez sądy.
Rozwiązania te są elementem programu cyfrowej modernizacji wymiaru sprawiedliwości. Mają usprawnić prowadzenie postępowań, ograniczyć liczbę błędów wynikających z ręcznego przetwarzania danych oraz poprawić dostęp do informacji potrzebnych sędziom i pracownikom sądów.
Przepisy dotyczące tłumaczy języka migowego, elektronicznych list biegłych oraz systemów informatycznych mają wejść w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Warto pamiętać, że przyjęcie projektów przez Radę Ministrów nie oznacza jeszcze, że nowe przepisy zaczęły obowiązywać. Projekty będą teraz podlegały dalszym pracom legislacyjnym.
