Minęło 38 lat od pierwszej udanej transplantacji serca w Polsce

Minęło 38 lat od pierwszej udanej transplantacji serca w Polsce
Fot. Pixabay

W niedzielę minęło 38 lat od pierwszej w Polsce udanej transplantacji serca, którą przeprowadził w ówczesnym Wojewódzkim Ośrodku Kardiologii w Zabrzu Zbigniew Religa z zespołem. Choć sam przeszczep był udany, 62-letni pacjent zmarł dwa miesiące później na sepsę.

– Pierwsze udane przeszczepienie serca w Polsce miało miejsce 38 lat temu w Zabrzu. W małym budynku, który był pierwotnie przeznaczony na szpital psychiatryczny, a dopiero później przekształcony w Wojewódzki Ośrodek Kardiologii – WOK. Wielu z nas pamięta jeszcze czasy, gdy mówiono „o WOK-u” Religi. Złote czasy pionierów – napisał w niedzielę na Facebooku kardiochirurg prof. Michał Zembala – syn zmarłego ponad 1,5 roku temu prof. Mariana Zembali, który pobrał od dawcy serce do pierwszej udanej transplantacji.

– 5 listopada 1985 roku Docent Zbigniew Religa w asyście dr Andrzeja Bochenka podejmuje próbę przeszczepienia serca u biorcy z Krzepic – rodzinnego miasta dr Mariana Zembali, który w tym czasie pobiera serce od dawcy w sali obok. Chorego znieczula dr Bogusław Kominek. Kilka godzin po zabiegu chory odzyskuje przytomność, zaczyna sprawnie, samodzielnie oddychać, jest świadomy i gotów do szybkiej rehabilitacji. Sukces – wspomina prof. Michał Zembala.

Dziś transplantacje to uznana metoda leczenia i ratowania ludzkiego życia. W połowie lat 80. docent Religa musiał zmierzyć się z olbrzymią presją i oporem części środowiska, a także z siermiężnymi warunkami polskiej medycyny u schyłku PRL. Drogę do tej pionierskiej operacji pokazali twórcy filmu „Bogowie” w reżyserii Łukasza Palkowskiego z 2014 r. Rolę Religi zagrał w nim Tomasz Kot.

W skład zespołu, który w Zabrzu stworzył Religa, weszli m.in. kardiochirurdzy Marian Zembala i Andrzej Bochenek. 5 listopada 1985 r. zespół ten przeprowadził pierwszą w Polsce udaną transplantację serca, otwierając zarazem program transplantacji tego narządu.

Pierwszą w Polsce transplantację serca wykonał – już w 1969 roku – prof. Jan Moll, jednak zabieg nie udał się.

W 1987 roku, tuż po zakończeniu jednej z kolejnych operacji przeszczepu serca, Zbigniew Religa został uwieczniony na słynnej fotografii wykonanej dla „National Geographic” przez Jamesa Stanfielda. Na pierwszym planie widać siedzącego wybitnego kardiochirurga, na drugim – jego asystenta, który ze zmęczenia zasnął w kącie sali. Zdjęcie uznano za jedno ze 100. najlepszych fotografii w historii magazynu „National Geographic”.

Obecnie Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu (wcześniej Wojewódzki Ośrodek Kardiologii) to jeden z czołowych ośrodków o tym profilu w Polsce, który z sukcesem wprowadził – również w 1985 r. – nowy model leczenia zawału serca, w kolejnych latach upowszechniony w całym kraju; z perspektywy minionych 30 lat okazał się on najbezpieczniejszy i najskuteczniejszy w ratowaniu chorych w zawale serca.

Dziś w zabrzańskim szpitalu wykonywane są wszystkie typy zabiegów sercowo-naczyniowych u dorosłych i dzieci, jakie wykonywane są na świecie, włącznie z przeszczepami płuc (w tym u chorych na mukowiscydozę), serca, serca i płuc oraz implantacją sztucznych komór.

W minionych 35 latach w Śląskim Centrum Chorób Serca przeprowadzono 135 transplantacji serca u dzieci; w ubiegłym roku było 13 takich operacji. Pierwszym małoletnim pacjentem po transplantacji serca był 15-letni Maciek – chłopiec z nieodwracalnym uszkodzeniem serca w przebiegu pozapalnej kardiomiopatii rozstrzeniowej. Transplantację w ówczesnym Wojewódzkim Ośrodku Kardiologii przeprowadził w lutym 1988 r. docent Zbigniew Religa. Operacja udała się, pacjent z nowym sercem przeżył 28 lat. Był to początek programu transplantacji serc u dzieci w Polsce.

W 2008 r. w Śląskim Centrum Chorób Serca wykonano pierwszy przeszczep serca u niemowlęcia. Pacjentką była dziewięciomiesięczna dziewczynka z kardiomiopatią rozstrzeniową w przebiegu niescalenia wsierdzia lewej komory. Dwa lata później zespół lekarzy wykonał przeszczep u sześciomiesięcznego chłopca z kardiomiopatią rozstrzeniową z niescalenia wsierdzia lewej komory. Obecnie oddział Kardiochirurgii, Transplantacji Serca i Mechanicznego Wspomagania Krążenia u Dzieci w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu to jeden z dwóch ośrodków w Polsce, gdzie wykonywane są przeszczepy serca u dzieci, i jedyny, który wykonuje takie zabiegi u pacjentów poniżej pierwszego roku życia.

W swoim niedzielnym wpisie w portalu społecznościowym prof. Michał Zembala ocenił, że „w Polsce nadszedł dobry czas na publiczną debatę dotyczącą transplantologii”. – Warto zwrócić uwagę na wyniki leczenia, które dziś są dla społeczności niejasne lub wręcz niedostępne. Zacznijmy od wyników, wyciągnijmy mądre wnioski i ustalmy kierunki działań, by powrócić do dawnej świetności – napisał kardiochirurg.

W 2022 r. w Polsce przeszczepiono prawie 1399 narządów, o ponad 120 więcej niż rok wcześniej. Obecnie – jak informował w październiku resort zdrowia – na zdrowe serce czeka 406 osób, na wątrobę – 162, płuca – 123.

Pierwszy polski przeszczep narządu został wykonany 26 stycznia 1966 r. – było to udane przeszczepienie nerki, przeprowadzone w I Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Warszawie. (PAP)

PAP – Nauka w Polsce
Print Friendly, PDF & Email