Od 1 stycznia 2026 r. wchodzą w życie zmiany w przepisach, które znacząco ułatwią obywatelom dostęp do nieodpłatnej pomocy prawnej. Program jest skierowany do osób, których sytuacja życiowa nie pozwala na poniesienie kosztów odpłatnych porad prawnych, a nowe regulacje mają zwiększyć jego dostępność, elastyczność i skuteczność.
Jak podkreśla wiceminister sprawiedliwości Sławomir Pałka, celem reformy jest uproszczenie procedur i lepsze dopasowanie form pomocy do realnych potrzeb obywateli.
– Nowe regulacje znacznie ułatwiają dostęp do darmowej pomocy prawnej, zwiększając jej elastyczność poprzez całoroczne porady zdalne i lepsze udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami – wyjaśnia.
Całoroczna pomoc zdalna bez wyjątków
Jedną z kluczowych zmian jest usystematyzowanie wsparcia zdalnego. Porady prawne przez telefon, e-mail lub wideorozmowę będą dostępne przez cały rok, a nie – jak dotychczas – jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych. Już na etapie zgłoszenia zainteresowani będą mogli wskazać preferowaną formę kontaktu: stacjonarną lub zdalną.
W przypadku porad udzielanych na odległość wystarczy ustna deklaracja o braku możliwości pokrycia kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Przy wizytach stacjonarnych nadal obowiązywać będzie forma pisemna. Jeśli jednak sprawa wymaga analizy dokumentów, beneficjent zostanie zapisany na dyżur w punkcie stacjonarnym lub skierowany do starosty właściwego dla miejsca zamieszkania, z rekomendacją wizyty w najbliższym punkcie pomocy.
Większe udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami
Nowe przepisy wprowadzają również istotne ułatwienia dla osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową oraz trudnościami w komunikowaniu się. Będą one mogły skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej lub poradnictwa obywatelskiego także poza standardowym punktem – w miejscu zamieszkania, w lokalu wyposażonym w urządzenia wspomagające komunikację, z udziałem tłumacza języka migowego lub w innym dostosowanym miejscu.
Przed taką wizytą możliwy będzie kontakt zdalny, podczas którego prawnik lub doradca zbierze wymagane oświadczenie. Punkty nieodpłatnej pomocy zostaną także doposażone m.in. w słuchawki z mikrofonem oraz czytelne informacje o dostępnych formach wsparcia i procedurach dla osób w trudnej sytuacji życiowej.
Sprawniejszy system w całym kraju
System nieodpłatnej pomocy prawnej obejmuje poradnictwo obywatelskie, pomoc prawną oraz mediacje. Usługi te są dostępne w około 1500 punktach we wszystkich powiatach w Polsce, niezależnie od miejsca zamieszkania. Wsparcia udzielają adwokaci, radcowie prawni oraz organizacje pozarządowe, we współpracy z Ministerstwo Sprawiedliwości.
Aby skorzystać z porady, należy wcześniej się umówić:
- telefonicznie – dzwoniąc na powiatowy numer do zapisów,
- elektronicznie – za pośrednictwem e-maila lub formularza na stronie zapisy-np.ms.gov.pl,
- osobiście – w starostwie powiatowym.
Nowe rozwiązania mają nie tylko zwiększyć dostępność bezpłatnej pomocy prawnej, lecz także usprawnić wykorzystanie dyżurów w punktach, tak aby wsparcie trafiało do osób, które najbardziej go potrzebują.
